Kwingxelo yeendaba ekhutshwe yiOfisi yeMeya eLawulayo ngomhla wama-31 ku-Agasti 2026, uMasipala waseBeaufort West ubhengeze ukuba uMphathiswa wezeMali waseNtshona Koloni uDeidré Baartman kunye noMphathiswa kaRhulumente waseKhaya, iMicimbi yezeNdalo kunye noCwangciso loPhuhliso u-Anton Bredell bavuyisene nomasipala ngokwamkela uhlahlo-lwabiwo mali oluxhaswe ngemali kunyaka-mali ka-2026/27. Yayiluhlahlo-lwabiwo mali lokuqala oluxhaswe ngemali umasipala awalwamkelayo ukususela ngaphambi kobhubhane we-Covid.
Ukusuka kwingxaki ukuya ekubuyiseleni kwimeko yesiqhelo
Ngowama-2021 iBeaufort West yamkela uhlahlo-lwabiwo mali olungaxhaswanga ngemali kwaye kamva yavavanywa ukuba ikwingxaki yezemali. Amanani okuqokelelwa kwemali ehla afikelela kwinqanaba apho umasipala wayengakwazi ukuhlawula ababolekisi bakhe, kuquka u-Eskom, okanye ukuhlawulwa kwabasebenzi ngexesha. Urhulumente wephondo wabeka umasipala phantsi kongenelelo ngokwecandelo 139(5) loMgaqo-siseko. Isicwangciso soBuyiselo lwezeMali saphuhliswa yiSebe lezeMali leSizwe, kwaye ukuphunyezwa kwaqala ngoMatshi 2022, kujongwa ngurhulumente wephondo.
Ukususela ngoko, umasipala uye wafaneleka ukufumana iSikhululo seTyala likaMasipala kwityala lakhe le-Eskom kunye nelamanzi amaninzi, ukuba zombini zigqityiwe ngempumelelo, ziya kubangela ukuba kucinywe i-R94.2 yezigidi zeerandi ezityalwayo. Ufumene isiqinisekiso sokuba ugqibe ngempumelelo izigaba ezimbini zokuqala zokukhululwa kwetyala lika-Eskom. Iziphumo zophicotho-zincwadi ziphucukile ukusuka kwisiqinisekiso ukuya kwisiqinisekiso sonyaka-mali ka-2024/25. ISebe lezeMali lePhondo liqinisekisile ukuba uvavanyo lwalo, olusebenzisa indlela echazwe yiSebe lezeMali leSizwe, lufumanise ukuba uhlahlo lwabiwo-mali lukamasipala luthembekile kwaye luxhaswa ngemali.
Oko kuthethwe ngabaphathiswa
UMphathiswa uBaartman uthe ulawulo olufanelekileyo lusisiseko sokukhulisa uqoqosho lwaseBeaufort West, ukudala imisebenzi nokubuyisela ukuzithemba kweshishini. Uvuyisene noSodolophu uDuimpies kunye neenkokheli zikamasipala, eqaphela ukuba nangona iinjongo kwiSicwangciso sokuBuyiselwa kweMali zisekhona, uphicotho-zincwadi olungenachaphaza luka-2024/25, olufanelekela ukucinywa kwe-Eskom, uhlahlo-lwabiwo mali oluxhaswe ngemali kunye ne-98% yenkcitho yemali ngo-2025/26 zibonise ukuba umasipala usiya kwicala elifanelekileyo eliya kuzinzo lwezemali.
UMphathiswa uBredell uthe umasipala oqhutywa kakuhle onikezela ngeenkonzo ezisemgangathweni kwaye utsala utyalo-mali lwabucala uqala ngolawulo lwezemali olufanelekileyo kunye nokuziphatha kakuhle, kwaye uvuyisane nobunkokeli ngomsebenzi onzima kwaye ngamanye amaxesha ongathandekiyo owenziweyo wokubeka izitena zokwakha endaweni ukuze iBeaufort West iphumelele.
Oko kuthethwa buhlahlo lwabiwo-mali oluxhaswa ngemali
Uhlahlo-lwabiwo mali oluxhaswayo lunokuthenjwa kwaye lufikeleleka lula: iindleko ezicwangcisiweyo zixhaswa yimithombo yemali ethembekileyo nethembekileyo. Icandelo le-18 loMthetho woLawulo lwezeMali zoMasipala lifuna oomasipala ukuba bacwangcise kuphela oko banako ukukuhlawula, baxhaswe yingeniso elindelekileyo, imali egciniweyo okanye izibonelelo kunye nokudluliselwa okuqinisekisiweyo. Icandelo le-18(2) lifuna ukuba uqikelelo lwengeniso lube lolwenene kwaye lusekelwe kwiindlela zokuqokelelwa kwemali zangoku nezexesha elidlulileyo.

