Nelspoort Beaufort-Wes Merweville Murraysburg Nelspoort

Nelspoort — Beaufort West

Geskiedenis

Nelspoort het rondom 'n plaas met dieselfde naam langs die Soutrivier ontwikkel. In 1920 het die Kaapstadse handelaar en filantroop John Garlick die plaas gekoop en dit aan die Unie van Suid-Afrika geskenk vir die stigting van 'n tuberkulose-sanatorium, gemotiveer deur die droë klimaat van die Karoo wat glo herstel sou bevorder. Die Nelspoort-sanatorium is amptelik in 1924 geopen deur die Goewerneur-Generaal, die Graaf van Athlone, en het die eerste toegewyde tuberkulose-behandelingsfasiliteit in Suid-Afrika geword. Tydens die Tweede Wêreldoorlog is die fasiliteit uitgebrei om militêre personeel te akkommodeer. Na die bekendstelling van effektiewe geneesmiddelterapieë vir tuberkulose in die 1950's, het die instelling oorgeskakel na 'n psigiatriese sorgfasiliteit, vandag bekend as Nelspoort-hospitaal.

Ontwikkeling van Nelspoort Sanatorium

Stigting

In Julie 1920 het die staat die plaas Soutrivier — voorheen Klipplaat, besit deur Jacob de Clercq — vir £694 gekoop. Tien dae later is die sanatorium gestig, moontlik gemaak deur 'n skenking van £25 000 van die Kaapstadse sakeman John Garlick. Sy skenking was op voorwaarde dat die Kaapstadse Munisipale Vereniging 'n ooreenstemmende bedrag insamel en dat die staat £50 000 bydra. Dit was die eerste instelling van sy soort in die land. Die Prins van Wallis het die gebou amptelik op 5 Mei 1924 geopen, tydens sy besoek aan Suid-Afrika.

Die sanatorium lê langs die hoofspoorlyn en die nasionale pad deur Nelspoort, ongeveer 50 kilometer noordoos van Beaufort-Wes.

Sorg vir pasiënte en personeel

Aanvanklik het ds. J. Rabie en BFG Bastiaanse van Beaufort-Wes geestelike sorg vir die pasiënte en personeel verskaf. In 1943, op versoek van ds. D. van N. Theron, het die kerkring by die Algemene Sendingkommissie (AAK) aanbeveel dat 'n toegewyde werker vir die sanatorium aangestel word. Ds. AP Smith (emeritus, Middelburg, KP) is in samewerking met die AAK aangestel. Hy het in Desember 1944 na Beaufort-Wes verhuis en kort daarna met die werk begin.

Toestande was moeilik. Vervoer tussen sy huis en Nelspoort was onbetroubaar, dienste moes in 'n gewone ontspanningsaal gehou word eerder as 'n gewyde kerk, en as 'n nuweling moes hy met ander geestelikes meeding. Hy het nietemin vinnig gewild geword – geen geringe ding in veeleisende werk nie, met baie pasiënte wat voortdurende sorg nodig gehad het.

Toe eerw. Smith na Pearson's vertrek het, is eerw. JN Breedt op 1 Oktober 1947 in sy plek aangestel. Hy het by die plaaslike laerskool en gemeente gewerk en, omdat die gemeente so groot was, ook die gemeenskap in Beaufort-Wes en nabygeleë Laingsburg gedien. Hy is in 1946 amptelik as predikant van die Beaufort-Wes-kerk aangestel en het daar gedien tot sy aftrede.

Breedt het sy studies aan die Wellington Teologiese Skool in Januarie 1954 voltooi. Gedurende 'n vakansie het hy in verskeie dele van die land gewerk, insluitend onder die wit gemeenskap by die sanatorium, en saam met ander gehelp om 'n nuwe kurrikulum vir die opleiding van werknemers en studente te ontwikkel, met spesiale klem op teologiese opleiding. In 1953, na sy tyd by Wellington, is hy aangestel om die Beaufort-Wes-gemeente te dien, waar hy bekend was as 'n behulpsame en inspirerende predikant. Sy tyd daar is hoog op prys gestel, hoewel die aantal pasiënte by die sanatorium die werk altyd veeleisend gemaak het, en die AAK het later sy bydrae tot die sanatorium erken.

Toe eerw. J. Hugo (emeritus, Caravans) in die somer van 1953 oorlede is, het die leierskap van die sanatoriumbediening na eerw. Breedt oorgegaan – 'n keerpunt vir die kerk se werk by die sanatorium. Sy leierskap was instrumenteel in die stabilisering van die werk wat voorheen deur prop. DJ Hattingh gelei is. In Augustus het eerw. Breedt en sy vrou na hul nuwe huis in Nelspoort verhuis, en die ruskamer, wat nie meer nodig was nie, is buite werking gestel.

Die sendingkerk

Vroeg in 1955 het eerw. Hattingh 'n beroep na Cedarville aanvaar. 'n Blywende bewys van sy toewyding is die sendingkerk, wat kort nadat hy vertrek het, in gebruik geneem is. Hy het reeds in sy eerste jaarverslag daarvoor gepleit, want teen daardie tyd was die meeste pasiënte nie-blank; blanke pasiënte is toenemend tuis behandel of na stedelike sentra vir chirurgie verwys.

Bydraes van die omliggende gemeente en ondersteuning van die AAK het die boufonds aansienlik versterk. Die konstruksietender van £540 het gegaan na 'n nie-blanke bouer, mnr. Flips Pienaar, en die kerk is op 1 Oktober 1955 ingewy.

Nadat eerw. Hattingh in April 1955 vertrek het, het eerw. HR (Hans) Blok vir etlike maande as waarnemende predikant gedien. Teen daardie tyd het die AAK nie meer die behoefte aan 'n permanente werker by die inrigting gesien nie: slegs 28 van die 248 pasiënte het nog aan die NG Kerk behoort, en slegs 40 was wit. Toe eerw. Blok in Oktober 1955 na die sendingveld vertrek het, het die AAK die pastorie na die Sendingkerk oorgedra, en die pastorale sorg van wit pasiënte en personeel is aan die Gamka-Oos gemeente toevertrou. Ten tyde van hierdie skrywe het die sanatorium slegs nie-wit pasiënte bedien.

Grootliks afgelei van Die AG Gemeente Beaufort West 1861–1945, 'n ongepubliseerde manuskrip deur AP Smith.

Nelspoort Sanatorium

Nelspoort Sanatorium — geopen in 1924, vandag Nelspoort Hospitaal.

Die Nelspoort Sanatorium-teken by die ingang

Die sanatorium-teken by die ingang.

Besienswaardighede

Die heuwels rondom Nelspoort bevat 'n beduidende versameling rotskuns. Talle petrogliewe (rotsgravures) wat deur die San- en Khoekhoe-mense geskep is, is op die dolerietrotse langs die Soutrivier geleë en beeld wildlewe, menslike figure en abstrakte ontwerpe uit. Die gebied bevat ook historiese graffiti en klipborswering wat dateer uit die Anglo-Boereoorlog (1899–1902), toe Britse troepe hier gestasioneer was om die spoorlyn en die plaaslike watervoorraad te bewaak.

Rotsgravure van 'n sirkelvormige ontwerp op 'n dolerietrotsblok

Rotskuns — 'n gravure op 'n dolerietrotsblok.